Hệ thống cơ sở y tế ngày càng đa dạng nhằm đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh chuyên sâu, an toàn và hiệu quả. Việc hiểu rõ các loại hình bệnh viện cùng tiêu chuẩn thiết kế tương ứng là cơ sở quan trọng để quy hoạch, cải tạo hoặc đầu tư bệnh viện theo hướng hiện đại, đạt chuẩn quốc gia và tiệm cận quốc tế.

1. Thiết kế Bệnh viện đa khoa

Bệnh viên Đa khoa chất lượng cao Sài Gòn – Lắk do Cát Mộc Healthcare Design thiết kế

Bệnh viện đa khoa là mô hình bệnh viện lớn, cung cấp đầy đủ dịch vụ khám, chữa bệnh cho hầu hết nhóm bệnh. Kiến trúc bệnh viện đa khoa yêu cầu tổ chức không gian linh hoạt, đảm bảo kết nối nhanh giữa các khoa:

• Khoa Cấp cứu (Emergency Room)

• Phòng xét nghiệm (Pathology)

• Chẩn đoán hình ảnh (Medical Imaging)

• Khoa Hồi sức tích cực – ICU

• Các khoa lâm sàng đa chuyên ngành

Thiết kế cần đáp ứng nguyên tắc liên thông, tách biệt, an toàn, cho phép các chuyên khoa độc lập vận hành nhưng vẫn hỗ trợ lẫn nhau trong chẩn đoán và điều trị.

2. Thiết kế Bệnh viện chuyên khoa

Bệnh viện Nhi đồng Thành phố Cần Thơ do Cát Mộc Healthcare Design thiết kế

Mô hình bệnh viện chuyên sâu phổ biến gồm:

• Bệnh viện Nhi

• Bệnh viện Mắt

• Bệnh viện Lão khoa

• Bệnh viện Ung bướu

• Bệnh viện Tim mạch

Thiết kế bệnh viện chuyên khoa cần bám sát tính chất đặc thù của từng nhóm bệnh, ví dụ:

• Khu cách ly và vô trùng nghiêm ngặt (mắt, sản nhi)

• Hệ thống hỗ trợ phục hồi chức năng (lão khoa)

• Khu điều trị theo quy trình chuẩn hóa liên tục (ung bướu)

3. Thiết kế Phòng khám (Clinic)

Phòng khám Nova Medic do Cát Mộc Healthcare Design thiết kế

Phòng khám là cơ sở y tế ngoại trú, không có khu lưu trú bệnh nhân. Thiết kế cần:

• Phân khu khám bệnh, cận lâm sàng, thanh toán hợp lý

• Tối ưu luồng di chuyển, tránh ùn tắc

• Đáp ứng tiêu chuẩn vô khuẩn tại các phòng thủ thuật

• Tạo không gian thoải mái cho bệnh nhân ngoài giờ cao điểm

Phòng khám không phải bệnh viện, nhưng thiết kế vẫn phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn y tế theo quy định hiện hành.

4. Thiết kế Bệnh xá/Trạm xá

Trung tâm Y tế Quân – Dân Y Kết hợp Huyện Lý Sơn do Cát Mộc Healthcare Design thiết kế

Bệnh xá là cơ sở điều trị tuyến đầu tại địa phương. Thiết kế gồm:

• Phòng khám

• Phòng cấp cứu cơ bản

• Khu lưu bệnh tạm

• Nhà thuốc

Bệnh xá cần không gian gọn, dễ tiếp cận, phục vụ sơ cứu nhanh trước khi chuyển tuyến trên.

5. Thiết kế Viện nghiên cứu y học

Trung Tâm Xét Nghiệm Tasscare do Cát Mộc Healthcare Design thiết kế

Đây là mô hình chuyên sâu dành cho nghiên cứu và đào tạo:

• Trung tâm nghiên cứu lâm sàng, cận lâm sàng

• Phòng thí nghiệm

• Khu đánh giá lâm sàng

• Khu đào tạo và hội thảo

Hầu hết bệnh viện lớn đều có các trung tâm nghiên cứu gắn liền đào tạo sinh viên y khoa và nghiên cứu chuyên ngành.

6. Bệnh viện tư nhân và bệnh viện công

Bệnh viện tư nhân

Bệnh viện Bác sĩ Gia đình do Cát Mộc Healthcare Design thiết kế

• Hoạt động theo mô hình dịch vụ, bệnh nhân hoặc bảo hiểm chi trả

• Thường đầu tư mạnh vào tiện nghi, chất lượng phục vụ và công nghệ mới

Bệnh viện công

Bệnh viện Ung bướu Cần Thơ do Cát Mộc Healthcare Design thiết kế

• Nhà nước quản lý

• Ưu tiên phục vụ số đông, chi phí thấp hoặc miễn phí

• Quy mô lớn và độ phủ rộng

Sự khác biệt về quản lý và tài chính ảnh hưởng đáng kể đến thiết kế, hạ tầng kỹ thuật và mức độ tiện nghi.

Tiêu chuẩn thiết kế bệnh viện hiện nay

Việc thiết kế bệnh viện tại Việt Nam bắt buộc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia:

1. TCVN 4470:2012 – Bệnh viện đa khoa

Áp dụng cho bệnh viện > 500 giường. Quy định về:

• Quy hoạch tổng mặt bằng

• Hệ thống luồng di chuyển

• Kết nối các khu chức năng

• Yêu cầu chiếu sáng, thông gió, an toàn cháy nổ

2. TCVN 9212:2012 – Bệnh viện đa khoa khu vực

Áp dụng cho bệnh viện 250 giường.

3. TCVN 9213:2012 – Thiết kế bệnh viện tuyến quận/huyện

4. TCVN 9214:2012 – Thiết kế phòng khám đa khoa khu vực

Các tiêu chuẩn tập trung vào:

• Công năng – dây chuyền khám chữa bệnh

• Kiểm soát nhiễm khuẩn

• Giao thông nội viện

• Chiếu sáng – thông gió – PCCC

• Khả năng mở rộng trong tương lai

Lược sử phát triển bệnh viện tại Việt Nam

Bệnh viện theo mô hình phương Tây xuất hiện từ cuối thế kỷ 19:

• Bệnh viện Trung ương Huế (1894)

• Bệnh viện Hữu nghị 108

• Bệnh viện Việt Đức

• Bệnh viện Bạch Mai

Sau đổi mới, Việt Nam tăng tốc đầu tư hệ thống y tế. Tuy nhiên, thiết kế – xây dựng bệnh viện vẫn phụ thuộc nhiều vào tư vấn nước ngoài, cho thấy nhu cầu phát triển năng lực thiết kế y tế trong nước.

Kết luận

Việc hiểu rõ từng loại hình bệnh viện và tiêu chuẩn thiết kế là nền tảng cho:

• Quy hoạch bệnh viện mới

• Nâng cấp – mở rộng bệnh viện hiện hữu

• Quản lý chất lượng công trình y tế

• Đảm bảo an toàn – hiệu quả khám chữa bệnh

Thiết kế bệnh viện không chỉ là xây dựng công trình, mà là tạo ra môi trường chăm sóc sức khỏe toàn diện, nhân văn và bền vững.